Người mới hay hỏi nuôi ong dú thế nào cho đúng. Câu trả lời thay đổi theo vùng nhiều hơn người ta tưởng.
Ở Đà Lạt, độ cao khoảng 1500 mét, đây là ngưỡng giới hạn với ong dú vốn là loài nhiệt đới. Cách nuôi phổ biến tại đây hình thành từ chính điều kiện đó.
Ở Đà Lạt, cách phổ biến là chọn vị trí thấp hơn trong vùng, hướng nắng sáng, dùng thùng gỗ dày giữ nhiệt.
Cách này hình thành vì độ cao và nền nhiệt thấp là giới hạn sinh học thật, đàn phát triển chậm hơn hẳn vùng thấp. Người nuôi ở đây thử nhiều kiểu rồi mới rút ra, nên đáng học theo hơn là làm theo hướng dẫn chung.
Ngoài ra còn phải tính tới sương mù dày và ẩm cao làm mốc dễ phát triển trong thùng, nên bố trí khu nuôi cũng khác các vùng khác.
Điều đáng nói là mô hình này không cố định. Nguồn hoa và cách canh tác quanh vùng đổi thì cách nuôi cũng phải đổi theo.
Ba kiểu thường gặp, xét trong điều kiện Đà Lạt.
| Kiểu | Hợp khi nào | Ưu | Nhược |
|---|---|---|---|
| Vài tổ trong sân nhà | Nhà có sân, ít đất | Dễ trông, tiện chăm | Ít mật, hạn chế mở rộng |
| Cụm tổ trong vườn | Có vườn vài trăm m² | Cân bằng nhất | Cần chống kiến kỹ |
| Nhiều cụm rải trong đất rộng | Đất rộng, nguồn hoa tốt | Nuôi được nhiều | Tốn công đi lại |
| Đặt nhờ đất người khác | Nhà không có đất | Tận dụng vùng nhiều hoa | Phụ thuộc chủ đất |
| Kết hợp với canh tác | Có vườn cây ăn trái | Ong thụ phấn cho vườn | Rủi ro thuốc |
Số tổ hợp lý không phụ thuộc diện tích vườn mà phụ thuộc nguồn hoa trong bán kính vài trăm mét.
Ở Đà Lạt, nguồn chính gồm cà phê arabica, hoa vườn, cây rừng thông và lớp hoa dại. Đi một vòng bán kính bốn trăm mét quanh nhà, đếm chỗ có hoa, đó mới là con số đáng tin.
Nuôi quá dày thì đàn nào cũng lửng lơ, không đàn nào bứt lên, và mùa tháng 12 đến tháng 2 là cả loạt cùng suy.
Cách an toàn là tăng dần: năm nay vài tổ, thấy nhẹ nhàng thì sang năm thêm.
Chỗ đặt tổ nên kê khoảng tám tấc, quan trọng nhất là tránh chỗ trũng đọng sương, đây là con số tính riêng cho Đà Lạt.
Chọn hướng có nắng buổi sáng và bóng che buổi chiều.
Chống kiến phải làm kỹ vì đêm lạnh kéo dài làm giờ kiếm ăn trong ngày rất ngắn.
Lịch làm việc bám theo mùa hoa: tách đàn trong tháng 5 đến tháng 10, thu mật cuối mùa mưa, để yên trong tháng 12 đến tháng 2.
Đây là cách nhanh nhất và thường bị bỏ qua.
Người đã nuôi vài năm ở Đà Lạt biết những chuyện không có trong sách: tháng nào hay mất đàn, chỗ nào trong xã nuôi tốt, ai bán tổ đáng tin.
Đi thăm một hai trại trong vùng trước khi mua tổ đầu tiên. Nhìn cách họ kê thùng, đặt ở đâu, che chắn ra sao.
Một buổi đi thăm bằng nhiều tháng đọc.
Hai tới ba tổ đã ổn định, nuôi trọn một năm rồi mới tính mở rộng.
Không có mô hình nào cho nhiều mật hơn hẳn. Nguồn hoa quanh tổ quyết định nhiều hơn cách bố trí.
Vẫn nuôi được vài tổ ở sân, ban công hoặc sân thượng nếu quanh đó có cây xanh.
Được nếu thoả thuận rõ ràng. Ưu điểm là chọn được nơi nhiều hoa, nhược là phụ thuộc chủ đất.
Sau một năm, khi đã qua đủ tháng 5 đến tháng 10 và tháng 11 đến tháng 4.
Đặt tổ ở đâu, cách nhau bao xa, hướng cửa quay về phía nào. Những nguyên tắc bố trí khu nuôi ong dú cho vườn nhà tại Đà Lạt.
Ba vấn đề đặc thù của Đà Lạt và cách người nuôi tại chỗ đang xử lý. Biết trước thì chuẩn bị được, thay vì mất đàn rồi mới hiểu ra.
Người đi làm hoặc làm nông ở Đà Lạt vẫn nuôi được. Cách sắp xếp thời gian và chọn quy mô phù hợp với người không rảnh cả ngày.
Vì sao nhiều người mở rộng nhanh rồi mất đàn, còn người tăng chậm lại đi xa hơn. Cách mở rộng hợp lý trong điều kiện của Đà Lạt.
Mô hình nhỏ nhất và cũng phổ biến nhất. Cách bố trí, số tổ hợp lý và những điều cần biết khi nuôi ngay trong sân nhà ở Đà Lạt.
Ong thụ phấn cho vườn, vườn cho ong nguồn hoa. Nghe rất thuận nhưng có mấy chỗ xung đột thật sự cần giải quyết khi làm ở Đà Lạt.
Nuôi ong dú tại Đà Lạt: độ cao 1500m, lạnh quanh năm, đêm xuống dưới 15 độ. Ong dú là loài nhiệt đới nên đây là ngưỡng giới hạn — nội dung phải nói thật về khó khăn, chỉ ra vùng thấp quanh Đà Lạt hợp hơn.